Theo UNHCR, cuối năm 2025 có 117,8 triệu người phải rời nhà vì xung đột và bạo lực. Bức tranh 10 năm, những nơi tiếp nhận và bài học cho gia đình Việt.
Mục lục · Contents
Theo báo cáo Global Trends của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) công bố tháng 6/2026, cuối năm 2025 có 117,8 triệu người trên thế giới phải rời bỏ nơi ở vì xung đột, bạo lực, đàn áp hoặc vi phạm nhân quyền. Cứ 70 người thì có 1 người đang trong cảnh này. Đây là lần đầu tiên sau 10 năm con số giảm xuống, chủ yếu vì nhiều người trở về Afghanistan, Syria và Sudan, dù phần lớn trở về trong hoàn cảnh khó khăn. Với những gia đình ở xa vùng chiến sự, bài học từ các con số không nằm ở nỗi sợ. Bài học là một phương án B được chuẩn bị tốt nhất khi mọi thứ còn yên ổn.
Nguồn: UNHCR, Global Trends: Forced Displacement in 2025 (tháng 6/2026)
Không thể so sánh hoàn cảnh của một gia đình phải chạy khỏi bom đạn với lựa chọn của một gia đình đầu tư đang cân nhắc nơi cư trú thứ hai. Sau mỗi con số trong bài là những con người cụ thể, và NAC đọc các số liệu này với sự tôn trọng.
Dù vậy, dữ liệu về di dời vì chiến tranh cho thấy những điều mà bảng xếp hạng thuế hay giá nhà không cho thấy: xung đột có thể kéo dài bao lâu, người ta thường đi đâu, và luật lệ ở các nước tiếp nhận thay đổi nhanh đến mức nào. Bài này bổ sung cho bài Chỉ số Hòa bình Toàn cầu 2026 mà NAC đã đăng, nên sẽ không nhắc lại các điểm số hòa bình.
10 năm, số người phải rời nhà gần gấp đôi
Cuối năm 2015, UNHCR ghi nhận 65,3 triệu người phải rời bỏ nơi ở. Con số tăng gần như mỗi năm, vượt 80 triệu vào năm 2020, rồi tăng vọt thêm khoảng 19 triệu người chỉ trong năm 2022, năm xung đột vũ trang ở Ukraine leo thang. Đỉnh cao nhất là 123,2 triệu người vào cuối năm 2024, gần gấp đôi một thập kỷ trước.
Xem bảng số liệu
| Hạng mục | Giá trị |
|---|---|
| 2015 | 65,3 |
| 2016 | 65,6 |
| 2017 | 68,5 |
| 2018 | 70,8 |
| 2019 | 79,5 |
| 2020 | 82,4 |
| 2021 | 89,3 |
| 2022 | 108,4 |
| 2023 | 117,3 |
| 2024 | 123,2 |
| 2025 | 117,8 |
Nguồn: UNHCR, các báo cáo Global Trends 2015-2025 (tổng hợp qua ecoi.net, Al-Monitor và báo cáo 2025)
Năm 2025 giảm, nhưng chưa phải tin vui trọn vẹn. Theo báo cáo Global Trends 2025, số người còn phải sơ tán giảm 5,4 triệu, tương đương 4%. Lý do chính là 14,7 triệu người đã trở về, gồm 4,4 triệu người tị nạn và 10,3 triệu người sơ tán trong nước. Số người tị nạn trở về là cao thứ hai kể từ khi UNHCR bắt đầu ghi chép năm 1965. Tuy nhiên, UNHCR lưu ý rằng nhiều người trở về trong hoàn cảnh bất lợi, về những nơi hạ tầng còn hư hại và an ninh chưa ổn định. Riêng với người Afghanistan, phần lớn các cuộc trở về được đánh giá là không tự nguyện.
Năm 2026 đã có những đợt di dời mới. Từ cuối tháng 2/2026, giao tranh leo thang ở Iran và Lebanon khiến khoảng 3,2 triệu người ở Iran phải tạm thời sơ tán tính đến cuối tháng 3, và khoảng 1 triệu người ở Lebanon phải rời nhà. UNHCR ước tính đến cuối tháng 4/2026, tổng số người phải rời bỏ nơi ở vẫn ở quanh mức 117 đến 118 triệu.
Những cuộc khủng hoảng lớn nhất hiện nay
Hơn 7 trên 10 người tị nạn đến từ 6 quốc gia: Afghanistan, Nam Sudan, Sudan, Syria, Ukraine và Venezuela. Sudan hiện là cuộc khủng hoảng di dời lớn nhất thế giới. Ngoài 9,1 triệu người sơ tán trong nước, số người Sudan tị nạn ở nước ngoài tăng 35% trong năm 2025, lên 2,8 triệu người.
Mỗi con số mang một câu chuyện riêng. Với Venezuela, phần lớn trong 6,4 triệu người đã được cấp giấy phép cư trú, và 97% vẫn sống ở Mỹ Latinh và Caribe. Người tị nạn Ukraine tăng nhẹ 2%, lên 5,2 triệu, khoảng 95% ở châu Âu. Số người tị nạn Syria giảm 18%, còn 4,9 triệu, sau khi khoảng 1,3 triệu người trở về trong năm. Người tị nạn Afghanistan giảm 36%, còn 3,7 triệu.
Phần lớn người tị nạn sống ở nước láng giềng, và 7 trên 10 người đã xa nhà từ 5 năm trở lên.
Nơi tiếp nhận thường là nước láng giềng
Người phải rời nhà thường không đi xa. Theo UNHCR, 65% người tị nạn sống ở quốc gia giáp với nước của mình, và 68% sống ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Colombia, Đức và Thổ Nhĩ Kỳ là 3 nước tiếp nhận nhiều nhất, mỗi nước hơn 2 triệu người.
Thời gian xa nhà dài hơn nhiều người nghĩ. Gần 70% người tị nạn đang ở trong tình trạng kéo dài, tức là đã xa nhà từ 5 năm trở lên mà chưa có giải pháp lâu dài. Ở khu vực Đông và Nam Phi, thời gian trung vị một người ở diện tị nạn là gần 16 năm, tức gần trọn một thế hệ. Trẻ em chiếm 39% số người tị nạn, trong khi chỉ chiếm 29% dân số thế giới.
Con đường nhân đạo cũng hẹp lại. Năm 2025, số người tị nạn được tái định cư sang nước thứ ba giảm hơn một nửa, còn 81.800 người, chủ yếu vì Mỹ tạm dừng phần lớn chương trình tiếp nhận người tị nạn từ tháng 1/2025.
Xung đột đã thay đổi luật chơi của đầu tư định cư
Chiến sự không chỉ tạo ra người tị nạn mà còn khiến nhiều chính phủ thay đổi cách cấp quyền cư trú cho nhà đầu tư, đôi khi chỉ trong vài ngày.
| Thời điểm | Thay đổi | Ghi chú |
|---|---|---|
| 17/2/2022 | Anh đóng visa Tier 1 Investor với mọi người nộp mới | Lý do được nêu là lo ngại an ninh, gồm tài sản có nguồn gốc bất chính |
| 3/2022 | Ủy ban châu Âu khuyến nghị ngừng cấp thẻ cư trú diện đầu tư cho mọi công dân Nga và Belarus | Đồng thời kêu gọi bãi bỏ các chương trình quốc tịch đầu tư |
| Từ 2022 | EU cấp quy chế bảo hộ tạm thời cho người rời Ukraine | 4,41 triệu người đang hưởng vào ngày 30/6/2026 |
| 7/2026 | EU gia hạn bảo hộ tạm thời đến ngày 4/3/2028 | Thêm điều kiện với nam giới trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự mới đến |
Luật đổi theo quốc tịch, không theo từng người. Theo eucrim, khuyến nghị của Ủy ban châu Âu năm 2022 yêu cầu ngừng cấp thẻ cư trú diện đầu tư cho toàn bộ công dân Nga và Belarus, kể cả những người không bị trừng phạt. Trước đó vài tuần, chính phủ Anh đã đóng hẳn visa nhà đầu tư Tier 1 với hiệu lực ngay lập tức. Những kế hoạch dựa vào một con đường duy nhất đã khép lại chỉ sau một thông báo.
Một phương án B được chuẩn bị tốt nhất khi mọi thứ còn yên ổn, không phải khi các cánh cửa bắt đầu đóng lại.
Bảo hộ tạm thời là chiếc phao, chưa phải kế hoạch. Theo Eunews dẫn số liệu Eurostat, ngày 30/6/2026 có 4,41 triệu người rời Ukraine đang hưởng bảo hộ tạm thời ở EU, nhiều nhất tại Đức (1.286.230 người), Ba Lan (961.170) và Cộng hòa Séc (390.810). Quy chế này được gia hạn từng năm. Theo Bộ Chính sách Xã hội Ukraine, Hội đồng EU đã thông qua lần gia hạn đến ngày 4/3/2028, kèm điều kiện mới. Hàng triệu gia đình vì vậy vẫn sống theo từng mốc gia hạn.
Đọc số liệu cho đúng
Các con số của UNHCR được làm tròn và là số liệu tạm thời, có thể được điều chỉnh sau. Dữ liệu người sơ tán trong nước đến từ Trung tâm Giám sát Di dời Nội địa (IDMC), ghi nhận 68,7 triệu người, trong khi số UNHCR trực tiếp hỗ trợ là 64,2 triệu. Với Venezuela, phần lớn thuộc nhóm "người cần bảo hộ quốc tế khác" và đã có giấy phép cư trú, nên hoàn cảnh khác với người sống trong trại.
Số người trở về cũng cần đọc thận trọng. Trong các đợt trở về quy mô lớn, rất khó phân biệt ai tự nguyện, ai bị trục xuất. Vì vậy, mức giảm năm 2025 chưa chắc phản ánh một thế giới bình yên hơn.
Chiến lược thực tế cho nhà đầu tư Việt
Chuẩn bị khi mọi thứ còn bình thường. Năm 2022 cho thấy chính sách có thể thay đổi theo quốc tịch chỉ trong vài tuần. Quyền cư trú có giá trị nhất khi gia đình đã có sẵn trong tay, hồ sơ đã xong và tài sản đã được kiểm tra kỹ.
Chia phương án ra hai khu vực. Một quyền cư trú ở châu Âu, chẳng hạn qua Kifisia Suites ở Athens, đặt cạnh một lựa chọn ở châu Mỹ như căn hộ Santa Maria tại Panama, giúp gia đình không phụ thuộc vào một bối cảnh địa chính trị.
Ưu tiên nơi có pháp lý ổn định và lịch sử tiếp nhận rõ ràng. Một quốc gia thành viên EU như Síp, với dự án như Limassol Blu Marine, vận hành trong khung pháp lý chung của khối. Khung ấy vẫn có thể đổi, nhưng đổi qua thủ tục công khai.
Đọc tín hiệu, đừng chạy theo tin tức. Quyết định cư trú nên dựa trên dữ liệu nhiều năm, không phải một bản tin. Bài Thế giới chia khối, gia đình Việt nên đặt căn cứ thứ hai ở đâu của NAC đi sâu hơn vào câu hỏi này.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu người phải rời bỏ nơi ở trên thế giới?
Theo UNHCR, cuối năm 2025 có 117,8 triệu người, giảm từ mức kỷ lục 123,2 triệu của năm 2024. Ước tính đến cuối tháng 4/2026, con số vẫn ở quanh 117 đến 118 triệu.
Nước nào tiếp nhận nhiều người tị nạn nhất?
Colombia (2,8 triệu), Đức (2,7 triệu) và Thổ Nhĩ Kỳ (2,4 triệu), tiếp theo là Uganda, Iran, Chad và Pakistan.
Bảo hộ tạm thời của EU cho người rời Ukraine kéo dài đến khi nào?
Hội đồng EU đã thông qua lần gia hạn đến ngày 4/3/2028. Người mới đến là nam giới trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự phải đáp ứng thêm điều kiện.
Góc nhìn NAC
Không ai lập phương án B vì mong điều xấu xảy ra. Các con số của UNHCR cho thấy một điều giản dị: khi biến cố đến, người có sẵn giấy tờ, có nơi để đến và có tài sản ở một hệ thống pháp lý ổn định sẽ có nhiều lựa chọn hơn hẳn. Những thứ đó cần nhiều tháng để chuẩn bị, và chuẩn bị lúc bình yên luôn dễ hơn lúc gấp gáp.
NAC giúp các gia đình Việt xây phương án thứ hai một cách điềm tĩnh: so sánh chương trình cư trú, kiểm tra tài sản đi kèm và đặt mọi thứ vào kế hoạch dài hạn của gia đình. Nếu bạn muốn bắt đầu, hãy đặt lịch tư vấn với NAC.
Nguồn
- UNHCR — Global Trends: Forced Displacement in 2025 (2026)
- UNRIC — Forced displacement falls but remains alarmingly high (2026)
- eucrim — Commission's recommendation on investor schemes following the Russian invasion of Ukraine (2022)
- GOV.UK — Tier 1 Investor visa route closes over security concerns (2022)
- Eunews — Ukraine, EU temporary protection up by 0.6 per cent in June (2026)
