Nhà Sáng Lập Việt Thời Trung Quốc + 1 Cần Một Căn Cứ Thứ Hai Ở Nước Ngoài
Phân Tích · Việt Nam · UAE · Nhà sáng lập

Vốn FDI giải ngân năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, cao nhất 5 năm, nhưng khối FDI nắm 77,3% xuất khẩu. Nhà sáng lập Việt cần thêm một căn cứ ở nước ngoài.

10 min read3,689 wordsTiếng ViệtRead in English →

Làn sóng "Trung Quốc + 1", tức doanh nghiệp đa quốc gia đặt thêm cơ sở sản xuất ngoài Trung Quốc, đưa Việt Nam vào nhóm hưởng lợi lớn nhất của chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm 2025, vốn FDI giải ngân đạt 27,62 tỷ USD, cao nhất 5 năm, còn xuất khẩu lên 475 tỷ USD. Phần lớn thành quả ấy thuộc về doanh nghiệp FDI, trong khi thuế quan Mỹ liên tục đổi. Với nhà sáng lập Việt đang bán hàng ra thế giới, một căn cứ thứ hai đã thành quyết định chiến lược. Căn cứ ấy gồm pháp nhân, tài khoản và quyền cư trú ở một trung tâm quốc tế, và nên được tính trước khi cần đến.

Phần lớn các phân tích về "Trung Quốc + 1" được viết từ bàn làm việc của tập đoàn đa quốc gia: dời nhà máy đi đâu, chi phí vận chuyển và kho bãi ra sao, rủi ro thuế quan đến mức nào. Nhà sáng lập Việt đứng ở một chỗ khác hẳn. Họ không cần dời nhà máy vào Việt Nam, vì họ đã ở sẵn đây. Câu hỏi của họ là làm sao bước ra ngoài.

Việt Nam thắng lớn, phần lợi về tay ai?

Theo Tổng cục Thống kê (Bộ Tài chính), vốn FDI thực hiện năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% và cao nhất trong 5 năm. Tổng vốn đăng ký đạt 38,42 tỷ USD, trong đó 82,8% vốn giải ngân đổ vào công nghiệp chế biến, chế tạo. Năm nay, đà tăng còn mạnh hơn. Tính đến hết tháng 8/2026, vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ, vốn giải ngân 17,25 tỷ USD, mức cao nhất của 8 tháng đầu năm trong vòng 5 năm. Singapore và Hàn Quốc dẫn đầu về vốn đăng ký mới.

Số liệu xuất khẩu đi cùng chiều. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 475 tỷ USD, tăng 17%, và Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất với 153,2 tỷ USD. Điều đáng chú ý nằm ở cơ cấu: khu vực FDI chiếm tới 367,1 tỷ USD, tức 77,3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Nghĩa là Việt Nam đã làm tốt vai "công xưởng thay thế", còn những khâu giá trị cao nhất như thương hiệu, phân phối và quan hệ với khách hàng nước ngoài phần lớn vẫn nằm ở nơi khác. Thế hệ nhà sáng lập Việt mới đang bước vào đúng khoảng trống này.

Thuế quan Mỹ đã đổi bốn lần trong hơn một năm

Lợi thế chi phí có thể thay đổi chỉ sau một đêm. Ngày 2/7/2025, Mỹ công bố khung thỏa thuận thương mại với Việt Nam, theo đó hàng Việt Nam chịu thuế 20%, hàng bị nghi trung chuyển từ Trung Quốc chịu 40%. Ngày 20/2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng luật IEEPA về quyền hạn kinh tế khẩn cấp không cho phép tổng thống áp thuế, khiến nhóm thuế đối ứng mất hiệu lực. Chính quyền lập tức thay bằng mức phụ thu toàn cầu 10% theo Mục 122, vốn chỉ được kéo dài tối đa 150 ngày.

Hết thời hạn ấy, Washington chuyển sang một công cụ khác. Từ ngày 24/7/2026, hàng Việt Nam chịu thêm thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301, sau cuộc điều tra về chính sách nhập khẩu hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức. Một cuộc điều tra riêng về sở hữu trí tuệ với Việt Nam, khởi động ngày 29/5/2026, vẫn chưa có kết luận. Thái Lan, Philippines và Singapore cũng chịu mức 12,5%, còn Malaysia, Indonesia và Campuchia chịu 10%.

Với nhà sáng lập, con số thuế cụ thể ít quan trọng hơn cấu trúc doanh nghiệp, vì con số ấy đã đổi bốn lần trong hơn một năm. Khi pháp nhân, tài khoản, hợp đồng và con người đều nằm trong một quốc gia, mỗi lần chính sách ở thị trường đích đổi hướng, doanh nghiệp chỉ còn cách chịu đựng.

Thế hệ nhà sáng lập bán hàng ra thế giới

Cùng lúc với dòng vốn ngoại, chính sách trong nước đang đẩy mạnh khu vực tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có 2 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, 20 doanh nghiệp trên 1.000 dân và ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Trên thực tế, nhóm nhà sáng lập này đã xuất hiện. Có thương hiệu tiêu dùng bán qua sàn thương mại điện tử quốc tế, có công ty phần mềm làm cho khách hàng Mỹ và châu Âu. Có cả xưởng sản xuất nhỏ chuyển từ gia công sang bán sản phẩm mang tên mình. Họ có sản phẩm, có đội ngũ với chi phí hợp lý và đã có khách hàng ở nước ngoài.

Năng lực thì họ có. Thứ họ thường thiếu là hạ tầng thể chế để vận hành như một công ty toàn cầu, và phần lớn hạ tầng ấy nằm ngoài biên giới.

Vì sao nhà sáng lập cần một căn cứ thứ hai

Tiếp cận thị trường. Nhiều khách hàng doanh nghiệp, nhà phân phối và quỹ đầu tư quen ký hợp đồng với pháp nhân ở Singapore, Dubai hay châu Âu hơn là với công ty chỉ đăng ký tại Việt Nam. Một pháp nhân ở trung tâm quốc tế giúp rút ngắn khâu thẩm định, dù không thay được năng lực thật của doanh nghiệp.

Ngân hàng và thanh toán. Theo trang thông tin chính thức của Stripe, nền tảng thanh toán trực tuyến này hỗ trợ doanh nghiệp tại Singapore, UAE, Malaysia và Thái Lan, còn Việt Nam không có trong danh sách. Với công ty bán phần mềm hay hàng tiêu dùng qua mạng, chi tiết tưởng nhỏ này tác động thẳng vào dòng tiền.

Nhân sự. Khi mở rộng, doanh nghiệp cần tuyển người ở thị trường đích và đưa đội ngũ chủ chốt đi lại thường xuyên. Một căn cứ có hệ thống thị thực lao động rõ ràng giúp việc này dễ hơn nhiều.

Đi lại. Hộ chiếu Việt Nam đứng thứ 84 trên bảng xếp hạng Henley Passport Index 2026, vào được 48 điểm đến mà không cần xin thị thực trước. Nhà sáng lập phải gặp khách hàng ở Mỹ, châu Âu hay Úc thì mỗi chuyến đi là một bộ hồ sơ, một khoảng chờ và nguy cơ lỡ hẹn.

Cửa đi cho nhà sáng lập liên tục thay đổi

Các lộ trình dành cho người khởi nghiệp thay đổi liên tục, và đây là điểm dễ bị bỏ qua nhất. Canada, từng là lựa chọn phổ biến, đã ngừng nhận hồ sơ mới cho chương trình thị thực khởi nghiệp (Start-up Visa) từ ngày 1/1/2026. Chỉ người đã có thư cam kết năm 2025 còn được nộp đến ngày 30/6/2026, trong khi chương trình thí điểm thay thế chưa công bố đủ tiêu chí.

Tại châu Á, Singapore cấp EntrePass, loại giấy phép dành cho nhà sáng lập, cho người sở hữu ít nhất 30% một công ty TNHH đăng ký với ACRA, cơ quan quản lý doanh nghiệp của Singapore. Doanh nghiệp phải đạt một trong các tiêu chí, chẳng hạn đã gọi được tối thiểu 100.000 SGD trong một vòng vốn, có một vườn ươm được công nhận đứng sau, hoặc sở hữu tài sản trí tuệ. UAE có diện thị thực vàng (Golden Visa) cho doanh nhân khởi nghiệp, yêu cầu bằng chứng về dự án đổi mới hoặc kỹ thuật cùng thư xác nhận của vườn ươm hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Bên cạnh đó còn các chương trình cư trú theo diện đầu tư. Những chương trình này không đòi hỏi mô hình khởi nghiệp nhưng cho cả gia đình quyền cư trú ổn định, như chương trình Golden Visa của UAE hay MM2H của Malaysia. Với nhiều nhà sáng lập, đây là một lớp bảo hiểm cho việc đi lại, tách khỏi số phận của bất kỳ công ty nào.

Chiến lược thực tế cho nhà đầu tư Việt

Xuất phát từ thị trường, đừng xuất phát từ thị thực. Câu hỏi đầu tiên là khách hàng, nhà phân phối và nhà đầu tư của doanh nghiệp đang ở đâu, họ quen ký hợp đồng với pháp nhân ở nước nào. Căn cứ thứ hai nên đặt trên trục đó, thay vì ở nơi đang được quảng cáo nhiều nhất.

Tách quyền cư trú khỏi rủi ro doanh nghiệp. Thị thực gắn với công ty sẽ lung lay khi công ty gặp khó. Nhiều gia đình nhà sáng lập chọn thêm một quyền cư trú theo diện đầu tư độc lập, để việc đi lại của cả nhà không phụ thuộc vào một vòng gọi vốn.

Cấu trúc phải có thực chất và minh bạch. Pháp nhân nước ngoài cần hoạt động thật, sổ sách rõ ràng, tuân thủ quy định về đầu tư ra nước ngoài, về thuế và về trao đổi thông tin tài chính. Cấu trúc dựng lên chỉ để "né" thuế quan hay thuế thu nhập thường mang lại nhiều rủi ro hơn lợi ích.

Giữ Việt Nam làm trung tâm vận hành. Chi phí, đội ngũ và năng lực sản xuất vẫn là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt. Căn cứ thứ hai mở rộng phạm vi hoạt động, còn nền móng vẫn ở trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Nhà sáng lập Việt có cần rời Việt Nam để mở pháp nhân nước ngoài không?

Không cần. Mô hình phổ biến nhất là giữ đội ngũ và hoạt động vận hành tại Việt Nam, còn pháp nhân nước ngoài lo hợp đồng, thanh toán và gọi vốn. Dù vậy, việc đầu tư ra nước ngoài phải làm đúng thủ tục theo quy định hiện hành, và nên có tư vấn pháp lý, thuế ở cả hai đầu.

Mở công ty ở nước khác có giúp tránh thuế quan Mỹ không?

Khó có chuyện đó. Thuế quan tính theo xuất xứ hàng hóa chứ không theo nơi đăng ký công ty, và Mỹ đã áp mức 40% cho hàng bị nghi trung chuyển. Giá trị của căn cứ thứ hai nằm ở khả năng tiếp cận thị trường, ngân hàng và nhân sự.

Thị thực khởi nghiệp hay cư trú theo diện đầu tư phù hợp hơn?

Tùy mục tiêu. Thị thực khởi nghiệp như EntrePass gắn với tiến độ của doanh nghiệp. Cư trú theo diện đầu tư gắn với tài sản và thường bao gồm cả gia đình. Nhiều nhà sáng lập kết hợp cả hai theo từng giai đoạn.

Góc nhìn NAC

"Trung Quốc + 1" đã đặt Việt Nam vào giữa bản đồ sản xuất toàn cầu. Thế hệ nhà sáng lập tiếp theo sẽ được đo bằng một câu hỏi khác: ai nắm thương hiệu, khách hàng và dòng tiền ở nước ngoài. Muốn trả lời được, họ phải vận hành như một công ty đa quốc gia sớm hơn các thế hệ trước. Việc đó bắt đầu từ một căn cứ thứ hai vững chắc, chọn kỹ từ sớm thay vì trong lúc vội.

Một văn phòng ở Singapore hay Dubai, một tài khoản nhận thanh toán quốc tế, một tấm thẻ cư trú cho cả nhà: với nhiều nhà sáng lập, đó là những viên gạch đầu tiên. Chúng tôi đồng hành cùng nhà sáng lập và gia đình để chọn căn cứ hợp với thị trường mục tiêu và lộ trình cư trú tách khỏi rủi ro doanh nghiệp. Chúng tôi cũng tìm bất động sản vừa làm nơi ở vừa là tài sản, chẳng hạn các dự án ở Kuala Lumpur như Oxley Towers KLCC. Nếu bạn đang cân nhắc bước tiếp theo, hãy đặt lịch tư vấn với NAC để cùng dựng một cấu trúc phù hợp với mục tiêu dài hạn.

Nguồn