Theo OECD, hơn 65 khu vực tài phán đã hoặc đang áp thuế tối thiểu 15% với tập đoàn lớn. Cá nhân và phần lớn doanh nghiệp gia đình Việt gần như không bị ảnh hưởng.
Mục lục · Contents
Thuế tối thiểu toàn cầu, tức Trụ cột Hai (Pillar Two) của OECD, buộc các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên nộp thuế hiệu dụng ít nhất 15% ở mỗi nơi họ hoạt động. Theo báo cáo của Tổng Thư ký OECD gửi G20 tháng 4/2026, hơn 65 khu vực tài phán đã hoặc đang áp dụng quy tắc này, trong đó có EU, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam và UAE. Với tập đoàn lớn, thời của mức thuế 0% đang khép lại. Với cá nhân và phần lớn doanh nghiệp gia đình, luật chơi gần như không đổi. Nắm rõ ranh giới này giúp tránh được nhiều quyết định sai vì tin đồn.
Nguồn: OECD Secretary-General Tax Report to G20 (4/2026); OECD Taxation Working Paper No. 68 (2024); PwC Worldwide Tax Summaries
Nghe đến "thuế tối thiểu toàn cầu", không ít doanh nhân Việt lo mọi lợi thế thuế ở Dubai, Síp hay Singapore sắp biến mất, và chuyện đặt công ty hay đầu tư ở nước ngoài hết ý nghĩa. Thực tế không đơn giản như vậy. Trụ cột Hai chỉ nhắm vào một nhóm hẹp là các tập đoàn rất lớn, và chỉ đánh vào lợi nhuận doanh nghiệp. Thu nhập và tài sản cá nhân nằm ngoài phạm vi của nó.
Bốn biểu đồ và một bảng tiến độ dưới đây trả lời ba câu hỏi: quy tắc này đã lan rộng đến đâu, thu được bao nhiêu và thực sự chạm tới ai.
Từ thỏa thuận năm 2021 đến hơn 65 khu vực tài phán
Ngày 8/10/2021, 137 quốc gia và vùng lãnh thổ trong Khuôn khổ Bao trùm của OECD/G20 đồng ý với giải pháp hai trụ cột. Trụ cột Hai đặt ra một mức sàn. Nếu thuế hiệu dụng của một tập đoàn tại một nước thấp hơn 15%, phần chênh lệch sẽ bị thu bù theo thứ tự: trước hết là chính nước đó, qua thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT); tiếp theo là nước đặt công ty mẹ, theo quy tắc gộp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR); cuối cùng là các nước khác nơi tập đoàn hoạt động, theo quy tắc thu nhập bị đánh thuế dưới mức tối thiểu (UTPR).
Thu bù tại chỗ đã trở thành lựa chọn phổ biến. Thay vì để nước khác thu phần thuế bổ sung, nhiều nước áp dụng ngay thuế tối thiểu nội địa. Theo báo cáo của Tổng Thư ký OECD tháng 4/2026, hơn 65 khu vực tài phán đã áp dụng hoặc đang trong quá trình áp dụng bộ quy tắc chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (GloBE) hoặc thuế QDMTT.
| Khu vực tài phán | Cơ chế | Hiệu lực |
|---|---|---|
| Liên minh châu Âu | Chỉ thị 2022/2523: IIR, UTPR, QDMTT | Từ cuối năm 2023, theo luật từng nước |
| Việt Nam | Thuế bổ sung tối thiểu nội địa và IIR | Nghị quyết của Quốc hội ngày 29/11/2023, áp dụng từ 1/1/2024 |
| Hàn Quốc | IIR, sau đó UTPR | IIR từ 2024, UTPR từ 2025 |
| Nhật Bản | IIR | Năm tài chính bắt đầu từ 1/4/2024 |
| Thổ Nhĩ Kỳ | IIR, QDMTT, sau đó UTPR | 2024, UTPR từ 2025 |
| UAE | Thuế bổ sung tối thiểu nội địa (DMTT) | Năm tài chính bắt đầu từ 1/1/2025 |
| Singapore, Malaysia, Thái Lan, Hồng Kông | IIR và thuế tối thiểu nội địa | Từ năm 2025 |
| Mỹ | Không áp dụng; được công nhận cơ chế "song song" | Từ 1/1/2026 |
Mỹ đứng ngoài, nhưng không hoàn toàn
Tháng 1/2025, chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố các cam kết của Mỹ với thỏa thuận toàn cầu không có hiệu lực nếu Quốc hội chưa thông qua. Sau nhiều tháng đàm phán, ngày 5/1/2026, Khuôn khổ Bao trùm, khi đó gồm 147 thành viên, công bố gói giải pháp "song song" (Side-by-Side). Theo phân tích của hãng kiểm toán EY, tập đoàn có công ty mẹ tại Mỹ có thể chọn không chịu IIR và UTPR, vì Mỹ đã có hệ thống thuế tối thiểu riêng.
Chi tiết đáng chú ý nằm ở thuế nội địa. Gói giải pháp khẳng định thuế tối thiểu nội địa vẫn áp dụng với mọi tập đoàn, kể cả tập đoàn Mỹ. Nghĩa là công ty con của một tập đoàn Mỹ đặt tại Dubai hay Hà Nội vẫn phải nộp đủ 15% cho nước sở tại, nếu nước đó có QDMTT. Thỏa thuận vẫn được giữ, chỉ có trọng tâm dịch dần về phía các nước nhận đầu tư.
Bermuda, từng là biểu tượng của mức thuế 0%, nay áp 15% với các doanh nghiệp thuộc diện chịu thuế mới.
Nhiều nước đã điều chỉnh thuế suất danh nghĩa
Trụ cột Hai tính trên thuế suất hiệu dụng, không tính trên thuế suất danh nghĩa. Dù vậy, thuế suất danh nghĩa vẫn phản ánh áp lực mà quy tắc này tạo ra. Từ ngày 1/1/2026, Síp nâng thuế thu nhập doanh nghiệp từ 12,5% lên 15%. Bermuda, từng là biểu tượng của mức thuế 0%, nay áp 15% với các doanh nghiệp thuộc diện chịu thuế mới.
Thuế suất 9% của UAE không có nghĩa tập đoàn lớn chỉ nộp 9%. Theo hãng kiểm toán PwC, UAE áp dụng thuế bổ sung tối thiểu nội địa từ năm tài chính 2025 với tập đoàn đạt ngưỡng 750 triệu euro, nên phần chênh lệch đến 15% sẽ được thu ngay tại UAE. Doanh nghiệp dưới ngưỡng vẫn giữ mức 9%, và 0% với phần thu nhập chịu thuế đến 375.000 dirham.
Việt Nam chịu áp lực theo hướng khác. Ở đây, điều cần bàn là các ưu đãi miễn giảm thuế từng dùng để thu hút vốn ngoại, còn thuế suất 20% thì không phải vấn đề. Khi ưu đãi kéo thuế hiệu dụng của một tập đoàn lớn xuống dưới 15%, phần chênh lệch sẽ bị thu bù, nên ưu đãi mất bớt sức hút. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp mới, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, cũng đã điều chỉnh đáng kể hệ thống ưu đãi.
Thế giới thu thêm được bao nhiêu
Theo ước tính cập nhật của OECD công bố tháng 1/2024, dựa trên dữ liệu 2017-2020, thuế tối thiểu toàn cầu có thể mang về thêm 155-192 tỷ USD mỗi năm, tương đương mức tăng 6,5-8,1% số thu thuế thu nhập doanh nghiệp toàn cầu. Khoảng hai phần ba đến trực tiếp từ việc thu bù, một phần ba đến từ việc các tập đoàn giảm chuyển lợi nhuận sang nơi thuế thấp.
Xem bảng số liệu
| Hạng mục | Giá trị |
|---|---|
| Toàn cầu, mức thấp | 6,5% |
| Toàn cầu, mức cao | 8,1% |
| Nước phát triển, mức thấp | 5,1% |
| Nước phát triển, mức cao | 8% |
| Nước đang phát triển, mức thấp | 3,6% |
| Nước đang phát triển, mức cao | 7,8% |
Nguồn: OECD (2024), The Global Minimum Tax and the taxation of MNE profit, OECD Taxation Working Papers No. 68
Lợi nhuận chịu thuế thấp sẽ giảm mạnh. Cũng theo OECD, khoảng 36% lợi nhuận của các tập đoàn đa quốc gia trên thế giới đang chịu thuế hiệu dụng dưới 15%. Trụ cột Hai được kỳ vọng kéo tỷ lệ này xuống còn khoảng 7%. Tại các trung tâm đầu tư, tỷ lệ này lên tới 74%, nên đây là nhóm chịu tác động lớn nhất.
Các con số này cần đọc thận trọng. Đây là ước tính dựa trên dữ liệu trước khi quy tắc có hiệu lực, với giả định gần như mọi nước đều tham gia. Việc Mỹ được miễn IIR và UTPR theo gói "song song", cùng các vùng an toàn (safe harbour) mới, có thể khiến số thu thực tế thấp hơn ước tính ban đầu.
Cá nhân và doanh nghiệp gia đình bị ảnh hưởng ra sao
Thuế thu nhập cá nhân nằm ngoài phạm vi. Trụ cột Hai chỉ đánh vào lợi nhuận của tập đoàn đạt ngưỡng. UAE vẫn không đánh thuế thu nhập cá nhân, còn các chế độ thuế dành cho cư dân mới ở Hy Lạp hay Ý không chịu chi phối của quy tắc này.
Về lâu dài, các nước sẽ cạnh tranh bằng hạ tầng, nhân lực và pháp lý ổn định, thay vì bằng thuế suất.
Phần lớn doanh nghiệp gia đình nằm dưới ngưỡng. Doanh thu hợp nhất 750 triệu euro là con số rất lớn. Một công ty mẹ (holding) nhỏ ở Síp hay một doanh nghiệp thương mại ở Dubai của gia đình Việt thường không thuộc diện. Lưu ý duy nhất là một số nước, như các thành viên EU, áp dụng cả với tập đoàn lớn trong nước. Tiêu chí quyết định là quy mô, quốc tịch không liên quan.
Ưu đãi thuế cho tập đoàn lớn sẽ kém hấp dẫn hơn. Nhà máy của tập đoàn đa quốc gia ở Việt Nam hay Malaysia không còn hưởng trọn ưu đãi miễn thuế. Về lâu dài, các nước sẽ cạnh tranh bằng hạ tầng, nhân lực và pháp lý ổn định, thay vì bằng thuế suất.
Chiến lược thực tế cho nhà đầu tư Việt
Xác định doanh nghiệp có thuộc diện hay không. Nếu doanh nghiệp gia đình có doanh thu hợp nhất dưới 750 triệu euro, Trụ cột Hai gần như không chạm tới. Gia đình không cần tái cấu trúc chỉ vì tin đồn.
Tách bạch thuế doanh nghiệp và thuế cá nhân. Lý do để cư trú hay sở hữu tài sản ở Dubai hay Síp phần lớn nằm ở thuế cá nhân, quyền cư trú và chất lượng sống. Trụ cột Hai không thay đổi những yếu tố này.
Theo dõi các thay đổi kéo theo. Síp nâng thuế doanh nghiệp lên 15%, Việt Nam sửa luật ưu đãi. Mỗi điều chỉnh có thể ảnh hưởng gián tiếp tới công ty holding hay kế hoạch đầu tư của gia đình, nên cần rà soát định kỳ.
Ưu tiên sự ổn định hơn thuế suất thấp nhất. Khi khoảng cách thuế thu hẹp, những nơi có pháp lý rõ ràng và chương trình cư trú ổn định như Kuala Lumpur hay Athens sẽ ngày càng có giá.
Câu hỏi thường gặp
Thuế tối thiểu toàn cầu có áp dụng cho cá nhân không?
Không áp dụng. Trụ cột Hai chỉ nhắm vào lợi nhuận của tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên. Thuế thu nhập cá nhân, thuế thừa kế hay thuế tài sản không thuộc phạm vi này.
Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ khi nào?
Quốc hội thông qua Nghị quyết về thuế tối thiểu toàn cầu ngày 29/11/2023, áp dụng từ 1/1/2024, gồm thuế bổ sung tối thiểu nội địa và quy tắc IIR. Phần thuế bổ sung được nộp vào ngân sách trung ương.
Nội dung này có phải tư vấn thuế không?
Không phải. Đây là tổng hợp thông tin công khai để tham khảo. Quy định về Trụ cột Hai thay đổi nhanh và phụ thuộc vào cấu trúc từng tập đoàn, nên cần tham vấn chuyên gia thuế được cấp phép trước khi quyết định.
Góc nhìn NAC
Với các tập đoàn lớn, thuế tối thiểu toàn cầu khép lại một thời kỳ: không còn nơi nào để lợi nhuận khổng lồ chịu thuế gần 0%. Với gia đình Việt, quy tắc này lại làm rõ một điều. Tài sản và quyền cư trú quốc tế xưa nay chưa bao giờ chỉ xoay quanh thuế doanh nghiệp. Chúng là cách đa dạng hóa pháp lý, tiền tệ và nơi sống cho thế hệ sau.
Chúng tôi giúp các gia đình tách điều thật sự thay đổi khỏi những tiếng ồn, rồi chọn thị trường và chương trình hợp với kế hoạch dài hạn. Nếu bạn muốn rà soát cấu trúc tài sản quốc tế của gia đình mình, hãy đặt lịch tư vấn với NAC.
Nguồn
- OECD — Secretary-General Tax Report to G20 Finance Ministers, tháng 4/2026 (2026)
- EY — OECD releases Side-by-Side package on Pillar Two global minimum tax (2026)
- OECD — The Global Minimum Tax and the taxation of MNE profit, Working Paper No. 68 (2024)
- PwC — Worldwide Tax Summaries: Vietnam, Corporate – Significant developments (2026)
- PwC — Worldwide Tax Summaries: Corporate income tax rates (2026)
