Nghỉ Hưu Ở 2 Nước Khi Người Việt Ngày Càng Sống Lâu Hơn
Góc Nhìn NAC · Việt Nam · Panama · Nghỉ hưu

Theo Tổng cục Thống kê, tuổi thọ trung bình người Việt đạt 74,7 năm vào năm 2024. Nhiều gia đình bắt đầu tính chuyện nghỉ hưu ở hai nước, giữ gốc tại Việt Nam.

10 min read3,654 wordsTiếng ViệtRead in English →

Tuổi thọ trung bình của người Việt đạt 74,7 năm vào năm 2024, trong khi số người từ 60 tuổi trở lên tăng nhanh. Kế hoạch nghỉ hưu vì thế phải tính cho hai, thậm chí ba thập kỷ. Mô hình nghỉ hưu ở hai quốc gia, tức giữ gốc ở Việt Nam và dành một phần năm ở nơi có khí hậu, y tế và chi phí phù hợp, là cách chuẩn bị thực tế. Điều kiện là chọn đúng loại thị thực cho đúng nguồn thu nhập.

Phần lớn những gì người Việt đọc về nghỉ hưu ở nước ngoài được viết cho người Mỹ, người Canada hay người châu Âu. Họ có lương hưu nhà nước đều đặn và một cuốn hộ chiếu mở được nhiều cửa. Nhà đầu tư Việt ở vị trí khác. Tài sản thường nằm trong nhà đất và doanh nghiệp gia đình chứ ít khi nằm trong quỹ hưu trí, và câu hỏi của họ cũng khác: sống những năm sau thế nào, ở đâu, mỗi năm bao nhiêu tháng.

Người Việt sống lâu hơn, nhưng chưa khỏe lâu hơn

Theo Báo cáo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ 2024 của Tổng cục Thống kê, tuổi thọ trung bình của người Việt đạt 74,7 năm, tăng 1,1 năm so với năm 2019. Nữ giới đạt 77,3 năm, nam giới 72,3 năm. Đây là con số tính từ lúc sinh. Với người đã qua tuổi 60, số năm còn lại thường dài hơn mức trung bình này.

Sống lâu chưa chắc đã sống khỏe. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính tuổi thọ khỏe mạnh của người Việt là 65,4 năm, theo số liệu năm 2021. Hai con số đến từ hai nguồn và hai năm khác nhau nên không thể trừ thẳng cho nhau. Dù vậy, chúng cùng cho thấy những năm cuối đời sẽ cần chăm sóc y tế nhiều hơn hẳn giai đoạn trước.

Dân số già đi rất nhanh. Cơ quan thống kê quốc gia và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) đã cùng thực hiện dự báo dân số 2024-2074. Theo dự báo này, Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên năm 2024, và con số này lên 20,9 triệu vào năm 2034. Năm 2034 cũng là năm Việt Nam được dự báo chính thức bước vào giai đoạn dân số già. Khi cả một thế hệ cùng về hưu, bệnh viện, dịch vụ chăm sóc và giá nhà ở các đô thị lớn chỉ có thể chịu thêm sức ép.

Tuổi nghỉ hưu tăng, thời gian nghỉ hưu vẫn dài

Theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019, tuổi nghỉ hưu tăng dần lên 62 với nam vào năm 2028 và 60 với nữ vào năm 2035. Với chủ doanh nghiệp, nhà đầu tư và người làm nghề tự do, nhóm độc giả chính của NAC, mốc tuổi ấy ít ý nghĩa hơn. Nhiều người chủ động giảm việc từ tuổi 55, nên kế hoạch của họ phải phủ được 25 năm, có khi lâu hơn.

Khó khăn nằm ở cấu trúc thu nhập. Tài sản của các gia đình Việt khá giả thường là nhà đất, cổ phần công ty và tiền gửi, hiếm khi là một khoản lương hưu trọn đời có chứng nhận. Chi tiết này nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng như phần dưới cho thấy, nó quyết định gia đình đủ điều kiện vào chương trình nào.

Mô hình nghỉ hưu ở 2 quốc gia

Người phương Tây đã quen với cách sống này. Nhiều người Bắc Âu qua mùa đông ở Tây Ban Nha, nhiều người Canada có "nhà thứ hai" ở phương Nam. Điểm mới là người Việt giờ đã đủ tài sản để làm điều tương tự, và có những lý do riêng để cân nhắc.

Gốc vẫn ở Việt Nam. Gia đình, con cháu, mồ mả tổ tiên, các mối quan hệ và phần lớn tài sản vẫn ở đây. Nghỉ hưu ở hai nơi khác với xuất cảnh vĩnh viễn. Phần lớn các gia đình chúng tôi trò chuyện đều muốn giữ Việt Nam là nhà.

Nơi thứ hai cho những thập kỷ sau. Đó là nơi có khí hậu dễ chịu hơn vào những tháng nóng ẩm hay ô nhiễm, có hệ thống y tế đáng tin cậy và chi phí sống hợp lý. Quan trọng không kém, gia đình cần quyền cư trú hợp pháp để ở lại vài tháng mỗi năm mà không phải xin thị thực du lịch mỗi lần.

Một lịch trình, chứ không chỉ một quyết định. Một năm điển hình có thể gồm bảy, tám tháng ở Việt Nam và bốn, năm tháng ở nơi thứ hai. Tỷ lệ ấy đổi theo tuổi. Những năm đầu nghỉ hưu thiên về trải nghiệm, những năm sau thiên về y tế và gần con cháu.

Các lộ trình cư trú cho người hưu trí và người có thu nhập thụ động

Nhiều quốc gia đã thiết kế loại thị thực riêng cho người không làm việc tại chỗ nhưng có nguồn thu ổn định. Bốn ví dụ dưới đây cho thấy mỗi chương trình nhìn tài sản của người nộp đơn theo một cách khác. Chúng tôi đã kiểm tra lại toàn bộ điều kiện trong năm 2026.

Panama, diện Pensionado. Người nộp đơn cần lương hưu trọn đời tối thiểu 1.000 USD mỗi tháng, hoặc 750 USD mỗi tháng nếu mua bất động sản từ 100.000 USD. Chương trình không đặt tuổi tối thiểu, và người được chấp thuận có ngay quyền thường trú, miễn là không rời Panama quá hai năm liên tục. Cần lưu ý thu nhập từ cho thuê hay cổ tức không thay được lương hưu. Với nhiều người Việt, đây là rào cản lớn nhất.

Malaysia, chương trình MM2H. Hạng Silver yêu cầu khoản tiền gửi cố định 150.000 USD, đổi lại thị thực 5 năm có thể gia hạn. Người tham gia phải mua nhà từ 600.000 ringgit, không được bán trong 10 năm và phải có mặt tại Malaysia 90 ngày cộng dồn mỗi năm. Đường bay ngắn, cộng đồng người Hoa và người Việt đông, y tế tư nhân phát triển. Đổi lại, người tham gia không được làm việc và chương trình không dẫn tới thường trú.

Thái Lan, diện LTR Wealthy Pensioner. Diện cư trú dài hạn này dành cho người từ 50 tuổi. Người nộp đơn cần thu nhập thụ động tối thiểu 80.000 USD mỗi năm, hoặc 40.000-80.000 USD mỗi năm kèm khoản đầu tư 250.000 USD vào trái phiếu chính phủ, doanh nghiệp hay bất động sản Thái. Thị thực có thời hạn 10 năm, mỗi năm chỉ báo cáo cư trú một lần thay vì 90 ngày một lần. Ngưỡng thu nhập cao, nhưng chương trình chấp nhận tiền thuê nhà và cổ tức.

Bồ Đào Nha, thị thực D7. Người nộp đơn cần thu nhập thụ động bằng mức lương tối thiểu, tức khoảng 920 euro mỗi tháng cho người đứng đơn trong năm 2026, cùng khoản tiết kiệm tương đương khoảng 12 tháng lương tối thiểu. Ngưỡng tài chính thấp, nhưng D7 là thị thực để sống. Người sở hữu phải thực sự cư trú, nên diện này hợp với ai muốn ở châu Âu phần lớn thời gian trong năm hơn là vài tháng.

Bốn tiêu chí chọn nơi thứ hai

Y tế trước, cảnh đẹp sau. Nếu những năm cuối cần nhiều chăm sóc hơn, câu hỏi đầu tiên là bệnh viện gần nhất cách bao xa và bảo hiểm của gia đình có được chấp nhận ở đó không.

Thời gian bay. Từ TP HCM đến Kuala Lumpur hay Bangkok chừng hai giờ bay, còn sang Lisbon hay Panama City mất cả ngày di chuyển. Khi con cháu ở Việt Nam, khoảng cách quyết định ông bà gặp các cháu bao nhiêu lần mỗi năm.

Nguồn thu hợp với điều kiện. Có lương hưu trọn đời thì Panama dễ tiếp cận. Có tiền thuê nhà và cổ tức lớn thì Thái Lan hợp hơn. Có vốn nhàn rỗi và muốn một căn nhà thật thì Malaysia là lựa chọn tự nhiên.

Thuế và thừa kế. Ở càng lâu, câu hỏi về cư trú thuế càng quan trọng. Phần này cần tư vấn chuyên môn riêng, không nên tự suy đoán.

Chiến lược thực tế cho nhà đầu tư Việt

Lập kế hoạch cho 30 năm thay vì 15 năm. Dòng tiền nên được tính cho một người sống đến ngoài 85 tuổi. Nếu sống ngắn hơn, phần dư thành di sản. Nếu thiếu, sẽ không còn thời gian để sửa.

Chuyển một phần tài sản thành thu nhập đều đặn. Hầu hết các chương trình hưu trí xét dòng tiền chứ không xét giá trị tài sản. Khi nộp hồ sơ, một căn hộ cho thuê có hợp đồng rõ ràng hay một danh mục cổ tức có chứng từ có giá trị hơn mảnh đất chưa khai thác.

Ở thử trước khi cam kết. Nên ở thử hai, ba tháng vào đúng mùa định sống thật trước khi mua nhà hay nộp hồ sơ. Một thành phố đẹp trong kỳ nghỉ có thể rất khác khi phải đi khám bệnh định kỳ.

Giữ cửa mở ở Việt Nam. Đừng bán hết tài sản trong nước để chuyển đi. Mô hình hai quốc gia vững nhất khi cả hai đầu đều chắc.

Câu hỏi thường gặp

Tôi chưa có lương hưu nhà nước, vẫn có thể nghỉ hưu ở nước ngoài không?

Vẫn có thể, nhưng sẽ phải chọn chương trình khác. Panama Pensionado đòi lương hưu trọn đời. Thái Lan LTR và Bồ Đào Nha D7 chấp nhận thu nhập thụ động như tiền thuê nhà hay cổ tức, còn Malaysia MM2H dựa trên tiền gửi cố định và việc mua nhà.

Nghỉ hưu ở hai quốc gia có làm tôi mất quyền lợi ở Việt Nam?

Không. Các chương trình cư trú trên không yêu cầu từ bỏ quốc tịch Việt Nam. Điều cần theo dõi là số ngày ở mỗi nơi, vì nó ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế và điều kiện duy trì thị thực.

Nên bắt đầu chuẩn bị từ tuổi nào?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ 45-50 tuổi. Một số chương trình có tuổi tối thiểu, như Thái Lan LTR từ 50 tuổi, nhưng sắp xếp nguồn thu và chứng từ thường mất vài năm.

Góc nhìn NAC

Người Việt đang sống lâu hơn mọi thế hệ trước, và đó là tin vui cần được chuẩn bị kỹ. Nghỉ hưu ở hai quốc gia cho những thập kỷ sau thêm một lựa chọn về khí hậu, y tế và nhịp sống, trong khi quê hương vẫn ở nguyên chỗ cũ. Chương trình phù hợp nhất cũng chưa chắc là chương trình rẻ nhất. Đó là chương trình xét đúng nguồn thu mà gia đình đang có.

Hình dung một năm như thế: Tết sum họp cùng con cháu ở Việt Nam, vài tháng giữa năm tản bộ dưới rặng cây ở Boquete hay uống cà phê sáng ở Kuala Lumpur. Rồi cả nhà trở về khi mùa mưa Sài Gòn đã dịu. Chúng tôi giúp các gia đình Việt ghép tài sản hiện có với lộ trình cư trú phù hợp. Các lựa chọn trải từ chương trình MM2H của Malaysia, cư trú dài hạn LTR tại Thái Lan đến lựa chọn cư trú tại Panama, cùng các bất động sản như Pullman Panama City. Nếu bạn đang phác thảo những năm sau của mình, hãy đặt lịch tư vấn với NAC để cùng dựng một lịch trình hai quốc gia thực tế.

Nguồn