Tài Sản Ở Việt Nam, Con Cái Ở Nước Ngoài Và Bài Toán Thừa Kế Xuyên Biên Giới
Góc Nhìn NAC · Việt Nam · Tài sản

Theo UBS, hơn 83.000 tỷ USD sẽ đổi chủ trong 20-25 năm tới. Với gia đình doanh nhân Việt có con ở nước ngoài, thừa kế sẽ chịu luật của nhiều nước cùng lúc.

13 min read4,543 wordsTiếng ViệtRead in English →

Theo UBS, hơn 83.000 tỷ USD sẽ đổi chủ trong 20-25 năm tới, và phần lớn gia đình doanh nhân Việt thế hệ đầu sẽ bước vào cuộc chuyển giao này với tài sản ở một nước, người thừa kế ở nước khác. Khi đó, một bộ luật không còn đủ để giải quyết chuyện thừa kế. Quốc tịch của người để lại di sản, nơi có bất động sản và nơi con cái sinh sống đều có thể kéo theo quy tắc riêng. Cách an toàn nhất là lập kế hoạch cư trú, nơi đặt tài sản và thừa kế cùng lúc, với luật sư có giấy phép hành nghề ở từng nước liên quan.

Phần lớn bài viết về "cuộc đại chuyển giao tài sản" nhắm tới các gia đình Mỹ hay châu Âu. Họ đã tích lũy qua nhiều thế hệ, quen dùng quỹ ủy thác và sống trong một hệ thống pháp luật đã quen xử lý thừa kế. Gia đình doanh nhân Việt ở vị trí khác hẳn. Tài sản thường được gây dựng trong một đời người, người sáng lập vẫn trực tiếp điều hành, còn con cái đang học, đi làm và dần lập gia đình ở nước ngoài.

Vì thế, "ai sẽ nhận tài sản" mới là một nửa câu hỏi. Nửa còn lại là nhận theo luật nước nào, qua thủ tục gì. Rất ít gia đình đặt ra câu hỏi ấy trước khi quá muộn.

Cuộc chuyển giao tài sản lớn nhất lịch sử, nhìn từ châu Á

Theo Báo cáo Tài sản Toàn cầu 2025 của ngân hàng UBS công bố tháng 6/2025, hơn 83.000 tỷ USD sẽ được chuyển giao trong 20-25 năm tới. Khoảng 74.000 tỷ USD đi từ thế hệ này sang thế hệ sau, 9.000 tỷ USD còn lại chuyển giữa vợ và chồng. Riêng Trung Quốc đại lục dự kiến đón hơn 5.000 tỷ USD tài sản chuyển giao giữa các thế hệ trong hai thập kỷ tới.

Châu Á có một điểm khác. Người trao tài sản ở đây phần lớn còn tương đối trẻ, và thường chính là người đã tạo ra khối tài sản ấy. Cuộc chuyển giao vì vậy gồm cả quyền điều hành doanh nghiệp, các mối quan hệ đối tác và uy tín của gia đình, chứ không dừng ở chuyện chia tài sản.

UBS cũng khảo sát thế hệ kế cận, và nhật báo The Standard của Hồng Kông đưa tin kết quả vào tháng 5/2026. Theo khảo sát, hơn 40% gia đình châu Á - Thái Bình Dương trong mẫu khảo sát đang chuyển giao hoặc chủ động lên kế hoạch chuyển giao tài sản. Khoảng 72% người thừa kế trong khu vực tìm đến chuyên gia trước tiên, so với 42% ở Bắc Mỹ và 19% ở châu Âu. Mẫu khảo sát còn nhỏ, nên các con số này chỉ nên đọc như một tín hiệu xu hướng. Dù vậy, tín hiệu khá rõ: thế hệ kế cận ở châu Á muốn có người dẫn đường.

Thế hệ doanh nhân đầu tiên và người thừa kế ở nước ngoài

Tài sản tập trung, người thừa kế phân tán. Với nhiều gia đình Việt, tài sản chủ yếu nằm trong nước, dưới dạng cổ phần doanh nghiệp, đất đai và nhà ở. Con cái thì đang ở Mỹ, Úc, Anh hay châu Âu. Theo báo cáo Open Doors 2025 được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ dẫn lại tháng 11/2025, gần 25.600 sinh viên Việt Nam học tại Mỹ trong năm học 2024-2025. Đây là mức cao kỷ lục, giữ Việt Nam trong nhóm năm nước có nhiều du học sinh nhất tại Mỹ.

Du học hôm nay, định cư ngày mai. Không phải người con nào đi học cũng ở lại. Nhưng nhiều người sẽ đi làm, kết hôn và dần dựng cuộc sống ở nước sở tại. Mười năm sau, người thừa kế ấy có thể mang quốc tịch khác, là cư dân thuế của nước khác, và gánh những nghĩa vụ mà cha mẹ ở Việt Nam chưa từng phải nghĩ tới.

Hai thế hệ, hai cách nhìn tài sản. Thế hệ sáng lập thường gắn tài sản với nơi chốn: mảnh đất, nhà máy, căn nhà ở quê. Thế hệ kế cận lớn lên giữa nhiều nền văn hóa, nên hay coi tài sản là một danh mục có thể dịch chuyển. Nếu hai cách nhìn ấy không được nói ra sớm, việc chuyển giao dễ thành chuyện căng thẳng trong nhà.

Mỗi quốc gia một luật thừa kế

Việt Nam xét quốc tịch và nơi có bất động sản. Theo Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản mang quốc tịch ngay trước khi chết. Riêng quyền thừa kế với bất động sản thực hiện theo pháp luật của nước nơi có bất động sản (Tạp chí Luật sư Việt Nam, 2021). Nghĩa là một căn hộ ở Athens hay London vẫn phải đi qua thủ tục của Hy Lạp hay Anh, dù chủ sở hữu là công dân Việt Nam.

Di chúc chưa chắc quyết định tất cả. Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ một số người thân dù di chúc không chia cho họ. Đó là con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động. Những người này vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật (bài phân tích về quyền của người thừa kế trên Tạp chí Luật sư, 2021). Nhiều nước có quy định tương tự, nhưng khác nhau về người được bảo vệ và tỷ lệ được hưởng.

Liên minh châu Âu xét nơi cư trú thường xuyên. Quy chế Thừa kế EU số 650/2012 áp dụng cho các trường hợp qua đời từ ngày 17/8/2015. Theo quy chế này, luật áp dụng cho toàn bộ di sản mặc định là luật của nước nơi người mất cư trú thường xuyên vào lúc qua đời. Đan Mạch và Ireland không tham gia (trang pháp lý Mondaq, 2016). Quy chế cũng cho phép một người chọn luật của nước mình mang quốc tịch. Việt Nam xét quốc tịch, EU xét nơi cư trú, nên cùng một gia đình có thể bị hai hệ thống dẫn về hai bộ luật khác nhau.

Thuế lại là chuyện khác. Tại Anh, thuế thừa kế tiêu chuẩn là 40% trên phần giá trị vượt ngưỡng 325.000 bảng Anh (GOV.UK). Từ ngày 6/4/2025, tài sản ở nước ngoài có bị tính thuế thừa kế Anh hay không tùy vào việc người đó có phải "cư dân dài hạn", tức đã cư trú thuế tại Anh ít nhất 10 trong 20 năm trước đó. Tư cách này có thể kéo dài tới 10 năm thuế sau khi rời Anh (hướng dẫn của GOV.UK cho cư dân dài hạn, 2025). Một người con đã sống ở London hơn mười năm vì thế có thể kéo cả phần tài sản thừa kế từ Việt Nam vào diện chịu thuế của Anh.

Tại Mỹ, từ năm 2026, mức miễn thuế di sản liên bang cho công dân và cư dân là 15 triệu USD mỗi người (hãng luật Morgan Lewis, 10/2025). Với người không phải công dân và không cư trú tại Mỹ, ngưỡng thấp hơn rất nhiều. Người quản lý di sản phải nộp tờ khai thuế di sản khi tài sản tại Mỹ, như bất động sản hay cổ phiếu công ty Mỹ, vượt 60.000 USD (Sở Thuế vụ Mỹ IRS). Hai ngưỡng chênh nhau rất xa, và khoảng cách ấy thường bị bỏ qua.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam không có thuế thừa kế riêng. Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tiếp tục miễn thuế cho thu nhập từ nhận thừa kế bất động sản giữa vợ chồng, giữa cha mẹ và con, cùng một số quan hệ thân thuộc khác (VietNamNet, 1/2026). Vì trong nước dễ thở, nhiều gia đình chủ quan với những nghĩa vụ ở nước ngoài.

Vì sao cư trú, nơi đặt tài sản và thừa kế phải tính cùng nhau

Quốc tịch của người thừa kế có thể thay đổi quyền sở hữu. Theo phân tích của báo Tuổi Trẻ tháng 8/2023, dựa trên Luật Đất đai 2013, người thừa kế mang quốc tịch nước ngoài không được đứng tên quyền sử dụng đất tại Việt Nam. Họ chỉ có thể chuyển nhượng, tặng cho hoặc nhận phần giá trị tương ứng. Luật Đất đai 2024 nay đã có hiệu lực, nên chi tiết cần được luật sư xác nhận theo quy định hiện hành. Nguyên tắc thì vẫn rõ: con cái nhập quốc tịch khác là một yếu tố của kế hoạch thừa kế, không chỉ của kế hoạch di trú.

Nơi cha mẹ sinh sống cũng tính. Một người sáng lập nghỉ hưu và ở châu Âu phần lớn thời gian trong năm có thể dần trở thành cư dân thường xuyên ở đó. Khi ấy, luật áp dụng cho di sản, và cả nghĩa vụ thuế, có thể dịch chuyển theo, dù người đó chưa từng định "chuyển" tài sản đi đâu.

Tài sản đặt ở đâu, thủ tục theo đó. Bất động sản ở nước nào thì đi qua thủ tục của nước đó. Mỗi thủ tục kéo theo một khoảng thời gian tài sản có thể bị "treo", cùng một khoản phí pháp lý. Vì vậy, khi mua thêm căn hộ ở nước ngoài, nhà đầu tư nên tính cả lợi suất lẫn cách căn hộ ấy sẽ được chuyển giao về sau.

Ai sống ở đâu, tài sản nằm ở đâu, ai sẽ nhận: ba yếu tố này luôn tác động lẫn nhau. Lên kế hoạch riêng cho từng yếu tố dễ dẫn tới những kết quả mà không ai trong nhà mong muốn.

Vai trò của luật sư và cố vấn chuyên nghiệp

Không văn bản nào xử lý được thừa kế ở mọi quốc gia. Mỗi hệ thống pháp luật có yêu cầu riêng về hình thức di chúc, công chứng, hợp pháp hóa lãnh sự và thủ tục xác nhận quyền thừa kế. Gia đình có tài sản hoặc người thừa kế ở nhiều nước vì thế cần luật sư có giấy phép hành nghề ở từng nước liên quan, cùng một cố vấn thuế nắm luật của cả hai phía.

Nội dung trên không phải tư vấn pháp lý hay tư vấn thuế. Mục đích là giúp gia đình chuẩn bị đúng câu hỏi trước khi gặp luật sư, vì một buổi tư vấn hiệu quả bắt đầu từ chỗ nắm rõ tài sản, quốc tịch và nơi cư trú của từng thành viên.

Chiến lược thực tế cho nhà đầu tư Việt

Vẽ sơ đồ gia đình trước, sơ đồ tài sản sau. Ghi lại quốc tịch, nơi cư trú thuế và dự định trong mười năm tới của từng thành viên, rồi mới đặt tài sản vào sơ đồ ấy. Phần lớn rủi ro thừa kế xuyên biên giới lộ ra ngay ở bước này.

Chọn nơi đặt tài sản mới theo hai câu hỏi: lợi suất và chuyển giao. Một ví dụ là căn hộ ở London như Bermondsey Place. Trước khi mua, gia đình nên hỏi luật sư tài sản đó sẽ được thừa kế theo luật nào, chịu thuế ra sao và thủ tục mất bao lâu.

Lập kế hoạch cư trú cho cả nhà, không chỉ một người. Có những diện cư trú bao gồm cả vợ chồng và con cái, như chương trình thị thực vàng (golden visa) Hy Lạp. Một diện như vậy có thể giúp gia đình giữ các lựa chọn mở trong cùng một khu vực pháp lý. Dù vậy, cư trú cũng có thể kéo theo nghĩa vụ thuế, nên cần được xem xét cùng kế hoạch thừa kế.

Rà soát định kỳ, nhất là sau những biến cố lớn. Con kết hôn hay nhập quốc tịch, cha mẹ nghỉ hưu, luật thay đổi: mỗi sự kiện là một lý do để mở lại hồ sơ. Kế hoạch lập năm 2026 có thể không còn phù hợp vào năm 2030.

Câu hỏi thường gặp

Nếu con tôi đã nhập quốc tịch nước ngoài, cháu có còn được thừa kế tài sản ở Việt Nam không?

Vẫn được thừa kế về giá trị. Pháp luật nhìn chung bảo vệ quyền hưởng giá trị tài sản, nhưng quyền đứng tên đất đai tại Việt Nam có thể bị hạn chế với người không mang quốc tịch Việt Nam. Gia đình nên hỏi luật sư Việt Nam về quy định hiện hành của Luật Đất đai 2024 trước khi thay đổi cơ cấu sở hữu.

Một di chúc lập ở Việt Nam có đủ cho tài sản ở nước ngoài không?

Thường là chưa đủ. Bất động sản ở nước ngoài đi qua thủ tục của nước nơi có tài sản, với yêu cầu riêng về hình thức và công nhận. Nhiều gia đình cần thêm di chúc hoặc văn bản theo luật địa phương, soạn đồng bộ để các văn bản không mâu thuẫn nhau.

Việt Nam không có thuế thừa kế, vậy tôi có cần lo về thuế không?

Cần, nếu tài sản hoặc người thừa kế ở nước khác. Những nước như Anh hay Mỹ có thể đánh thuế theo nơi có tài sản hoặc nơi cư trú của người liên quan, và số thuế có thể đáng kể. Gia đình nên nhờ một cố vấn thuế quốc tế xem xét cả hai phía.

Góc nhìn NAC

Cuộc đại chuyển giao tài sản không còn là chuyện riêng của các gia đình phương Tây. Với thế hệ doanh nhân Việt đầu tiên có con trưởng thành ở nước ngoài, nó bắt đầu ngay trong thập kỷ này. Theo chúng tôi, những gia đình xử lý tốt nhất sẽ coi cư trú, nơi đặt tài sản và thừa kế là một kế hoạch chung, và bắt đầu khi cả nhà còn đủ thời gian ngồi lại với nhau. Buổi nói chuyện ấy có thể bắt đầu từ một tờ giấy trên bàn ăn, ghi tên từng người và nơi họ đang sống.

NAC không thay thế luật sư. Chúng tôi giúp gia đình nhìn rõ phần cư trú và tài sản ở nước ngoài, rồi kết nối với luật sư và cố vấn thuế có giấy phép tại từng nước. Nếu gia đình bạn có con đang học hoặc làm việc ở nước ngoài, hãy đặt lịch tư vấn với NAC và bắt đầu từ tấm sơ đồ gia đình.

Nguồn